ابن الأثير ( مترجم : خليلى / حالت )
96
الكامل في التاريخ ( تاريخ كامل ) ( فارسي )
وضعى ناشناس به سوى لشكرگاه سلطان محمد كه در نزديكى اصفهان بود روانه شد و به خاطر سرعتى كه در حركت به خرج داد توانست هفده روزه راه را طى كند و به مقصد برسد .
--> [ ( ) ] معرب آن است . و قبل از اعتبار يافتن موصل كرسى ولايت بود . و سودقانيه و جبلتا كه به ظاهر در سال 304 دار الضرب بوده و بساحل خاورى دجله اندكى در شمال تكريت قرار داشته است . شهر ديگرى بنام دقوقاء يا دقوق نيز در جزيره بوده كه على يزدى آن را به صورت طارق و طاوق ضبط كرده و نيز جغرافى نويسان متأخر مكرر از آن نام بردهاند . ديگر شهر اربل كه در قديم اربلاى مىگفتند و در سرزمينى پهناور ميان زاب بزرگ و نزديك زاب كوچك واقع بوده است . ديگر شهر عماديه در شمال موصل در نزديكى سرچشمه زاب بالا قرار داشته است . و بانى آن بقولى عماد الدوله ديلمى و بروايت اكثر عماد الدين زنگى است . ديگر شهر مهم فيسابور كه در شمال جزيره قرار داشت و آن را جزيرهء ابن عمر نيز ميگفتند . ديگر نصيبين كه همان نسيبيس رومىهاست و گلهاى سفيد و چهل هزار باغ آن مشهور بوده و در قسمت علياى رود هرماس قرار داشته است . رأس العين ، كه همان « رسااينا » ى رومىهاست و در ساحل رودخانهء خابوراس قرار داشت . و ديگر شهر دنيسر ، و دژ جنگى ماردين است . و ديگر قرقيسا كه بزرگترين شهرهاى مضر بوده و شهرهاى عربان يا عرابان و ماكسين كه از توابع ديار ربيعه بشمار بودند . و ديگر شهر سنجار كه در حول و حوش آن در قرن چهارم آبادى بسيار بود و ديگر شهر الحضر كه همان « حترا » ى رومىهاست . ديگر شهر بلد كه امروز آن را موصل كهنه گويند و در چهار فرسنگى موصل قرار داشته است . و بعد از آن ، شهرهاى باعيناثا واقع بوده و اين غير از باعيناثائى است كه در شمال جزيرهء ابن عمر قرار داشته است . و بعد از باعيناثا شهر برقعيد قرار داشت . ديگر شهر اذرمه كه بين برقعيد و نصيبين قرار داشت و جزء ولايتى بود كه بين - النهرين ناميده مىشد و آبادىهاى ديگر كه به تفصيل در كتب جغرافى قديم آمده است - از كتاب سرزمينهاى خلافت شرقى . ( لغتنامه دهخدا )